Een persproef is een groot vel waarop je zoveel mogelijk afbeeldingen uit het boek plaatst. Deze proef wordt gedrukt op hetzelfde papier als het binnenwerk van het boek, om zo goed te beoordelen hoe de kleuren eruit zullen gaan zien. Nadat zowel schrijfster Reina Greet, uitgeefster Donata en ik de proef hadden goedgekeurd, leverde ik de definitieve bestanden  aan. Altijd een spannend moment, want dan is het uit mijn handen. NPN drukkers maakt het verder af en het boek komt in de nazomer uit. Je kunt het al via de website van Reina en Greetje voorbestellen.

Reina over haar boek

Lang zal Eland leven is een prentenboek voor iedereen. Over vriendschap, verlies en rouwen. Over dankbaarheid, loslaten en vertrouwen. Over eindes en een nieuw begin.

Eland en Eekhoorn horen al heel lang bij elkaar. Maar Eland verandert, hij wordt Ergens Anders Eland. Eekhoorn wil het liever nog maar niet weten maar diep van binnen weet hij het tóch. Eland weet het ook en samen vinden ze een weg in het elkaar loslaten en reizen ze allebei verder op hun eigen wijze en manier.

Dit verhaal vertelt over Eland

en Eekhoorn. Over de reis van

Hier naar Daar, Ergens Verder

en Overal Anders.

Over eindes en een nieuw begin,

vriendschap, verdriet, vertrouwen

en nog-niet-alles-weten.

En dat het altijd goed is.

Voorbestellen doe je hier.

Nu Lang zal Eland leven binnenkort naar de drukker gaat, ontstond er weer ruimte. Ik pakte het verhaal erbij en stofte het af.

‘Geen spelletje’ is de duidelijke titel van het verhaal over Maja. Ze zit in groep 8 van de basisschool en heeft geen vrienden. Ze wordt gepest. Dat wordt niet met zoveel woorden verteld, je leest het tussen de regels door.

We volgen haar door de seizoenen heen en zien dat het pesten geniepig gaat. Volwassenen hebben veelal niets door of willen het niet zien.

De gezichten van de volwassenen laat ik bewust niet zien of maar deels. Ze hebben het pesten niet in de gaten.

Niet persé een vrolijk verhaal, misschien dat het daarom op zich heeft laten wachten. Toch moet het verteld worden.
Het was zoeken naar hoe ik het verhaal uit wilde werken. Doordat het subtiel wordt gebracht, vraagt het om een fijne techniek. Mijn idee voor de uitwerking is een gemengde techniek van (kleur)potlood, water- en plakkaatverf. Waarbij plakkaatverf minimaal zal worden toegepast. Ik houd van kleur, maar het lijkt me mooi om de hoeveelheid kleur wat te beperken. Te beginnen met grijstinten en er dan langzaam tinten aan toe te voegen.

Hier zie je hier een aantal schetsen. Binnenkort meer…

Yun, het eigenwijze meisje dat niet naar de tandarts wil staat nu met haar uitdagende gezichtje op de pagina’s te pronken. De titel ‘Nej! Inte tandlakären!’ (Nee! Niet de tandarts) is op het laatst nog gewijzigd naar ‘Nej! Inte gapa stort!’ (Nee! Ik doe m’n mond niet open!), omdat de eerdergenoemde titel al in gebruik is. Jammer, de eerdere is net iets compacter. Hopelijk werkt deze ook.

Op diverse bladzijden heb ik teksten wat groter gemaakt, het zijn uitroepen van Yun. Bijvoorbeeld: ‘Det var väl inget!’ wat betekent ‘Dat is nog niks!’ of ‘Större än du!’ dit wil zoveel zeggen als ‘Groter of wijder dan jij!’ en ook ‘Jag vet!’ is ‘Weet ik!’.

Hieronder zie je een video ervan.

Het verhaal is uitgegeven bij een Zweedse uitgever en wie weet wordt het in de toekomst vertaald naar het Nederlands en/of Engels. Dat zou leuk zijn voor eigenwijze Nederlandse of Engelse kinderen en hun ouders…

Eerdere blogs over Yun lees je hier en hier.

De uitgever kan met de promotie van het boek aan de slag wanneer het omslag klaar is. Dus is het zaak dat het ontwerp hiervoor spoedig is afgerond. Momenteel werk ik aan de omslagen van beide boeken en het lijkt me leuk je mee te nemen in dit proces. Voordat het omslag daar is, gaat er een aantal schetsfasen en keuzemomenten aan vooraf. Samen met de schrijfster en de uitgever zoeken we o.a. naar de juiste toon, het gewenste perspectief, de best passende kleurstelling die de inhoud kunnen overbrengen. We zijn eigenlijk bezig met de vraag waar een goede omslag aan moet voldoen.

Onderscheiden en intrigeren

Het is voor uitgevers belangrijk dat het boek opvalt op de ‘boekentafel’ in de winkel. Het moet zich onderscheiden van andere boeken die ernaast gepresenteerd worden. Maar wat ík nog belangrijker vind is dat de inhoud voor het voetlicht wordt gebracht. Een heldere opmaak met een duidelijke typografie en verbeelding van de karakters die de doelgroep aanspreken is een vereiste (ja, haha, laat ik dat maar even duidelijk stellen). Daarnaast probeer ik altijd te zoeken naar iets wat intrigeert, prikkelt.

Bijvoorbeeld of het karakter je aankijkt of juist niet. En waarom niet? Zie je misschien de bips van een van de twee karakters (‘Lang zal Eland leven’). Of kijkt het karakter boos en lijkt ze in gevecht te zijn met iets dat of iemand die niet direct zichtbaar is op de voorzijde van het omslag (Yun uit ‘Nej! Inte Tandlakären!’)?

In het geval van ‘Lang zal Eland leven’ was het al snel duidelijk dat van Eland alleen z’n achterwerk te zien zou zijn. Dit heeft een duidelijke associatie met het binnenwerk waarin hij steeds meer weg zal sijpelen uit het leven Hier en op weg is naar Daar. Eekhoorn communiceert met ons door ons aan kijken, terwijl Eland al afscheid heeft genomen en z’n rug naar ons heeft gekeerd.

Wat betreft de nors kijkende Yun heb ik overwogen of een boos kijkend figuurtje op het omslag wel zou werken. Zou dat niet juist afstoten waardoor mensen het laten liggen? Toch geeft het duidelijk het karaktertje van Yun weer, dat tegelijkertijd ook innemend is zoals je straks kunt lezen in het boek.

Kleuren en uitwerking

Een volgend punt is de kleurstelling en het wel of niet concreet uitwerken van voorwerpen en de omgeving. In het verhaal over Eland en Eekhoorn koos ik voor een dromerige sfeer en stemmige kleuren. Verlopende kleurvlakken. In dit boek over rouw waarin Eland langzaam wordt opgenomen in een andere wereld, heb ik bewust sommige vlakken vaag gehouden omdat we geen weet hebben van die andere wereld. We hebben er alleen een fantasiebeeld bij.

Bij het boek over Yun die overal ‘Nee!’ op zegt, zien we haar op het omslag staan, samen met haar hondje. Ze kunnen niet zonder elkaar. Doggy kijkt naar Yun en zij kijkt bozig naar iets/iemand buiten het omslag. Je oog wordt geleid en zo ‘lees’ je het omslag. Het verhaal over Yun is duidelijk met korte zinnen en speelt zich af in de huidige tijd. Ik koos daarom voor meer primaire kleuren en een contourlijn passend bij het verhaal. Concreet, duidelijk, fel.

Achterkant en doorlopen

Een uitdaging bij het maken van een omslag is om de achterzijde ook mee te laten doen. Hoe makkelijk is het niet om er een kleurvlak te plaatsen met een stukje tekst. Nee, ik vind het interessanter om hier de tekening door te laten lopen of een aparte illustratie te plaatsen die een relatie heeft met de voorzijde.

Bij Lang zal Eland leven zien we het meisje dat een belangrijke rol vertolkt in het boek op de achterkant. Ze begeeft zich in dezelfde omgeving als Eland en Eekhoorn en toch zijn het twee verschillende tekeningen.

In ‘Nej! Inte Tandlakären!’ wordt duidelijk dat vader degene is met wie Yun het gevecht aan gaat. De tekening van voorzijde loopt dan ook door op de achterzijde.

Typografie en verfraaiingen

Ik noemde hierboven al even de typografie. Deze moet duidelijk en goed leesbaar zijn. Maar wat ik minstens zo belangrijk vind is dat de uitstraling ervan past bij de stijl van de illustraties. Bij beide boeken hebben we, de uitgever, de schrijfster en ik, gekozen voor een handgeschreven titel en handgeschreven (auteurs)namen. Of de platte tekst (de lopende tekst in het binnenwerk) ook met de hand geschreven zal zijn, dat moet ik nog besluiten. Dat vraagt om een secuur handschrift van een constante kwaliteit. Dit zal ik nog aan een onderzoekje onderwerpen.

Waar het boek over Yun een wat eenvoudiger uitgave wordt zonder verfraaiingen op het omslag, zal ‘Lang zal Eland leven’ een linnen rug krijgen met een witte gezeefdrukte tekst op de rug. Voor het verfraaien van een boek zijn talloze mogelijkheden. Hieronder noem ik er nog een paar.

Inspiratiebronnen en overwegingen

Welke boeken hebben mooie omslagen? Waar laat ik me door inspireren? Ik stip er een aantal aan en geef een korte omschrijving met de vermelding dat ik met deze hoeveelheid woorden geen eer zal doen aan al het werk en overwegingen die deze illustratoren hebben gemaakt bij het maken van deze boeken.

How to make friends with a ghost geïllustreerd en geschreven door Rebecca Green – Hier is het kleurgebruik heel duidelijk en smal, waarmee ik bedoel dat er maar voor een beperkt aantal kleuren is gekozen. De illustratie die het gehele omslag beslaat bestaat uit een drietal grijstinten, zwart, bruin en een rood/oranje. Ik vind het altijd knap wanneer een illustrator zich weet te beperken tot een beperkt kleurenpalet. Dat wil ik ook nog eens uitproberen. De beide hoofdpersonen kijken elkaar wat gespannen aan wat meteen een lading meegeeft aan de witte titel eronder in het donkergrijze vlak. Het boek heeft een stofomslag (een losse papieren omslag) wat het boek extra cachet geeft.

Alice in Wonderland met illustraties van Floor Rieder – Het gehele omslag is volgetekend met bladeren van een boom waar linksonder Alice tegen de stam zit. Ze plukt een vrucht. We kennen het verhaal maar zijn toch benieuwd wat er met Alice zal gebeuren. De vernieuwende tekeningen in krachtige kleur- en zwartvlakken roepen nieuwsgierigheid op. Het getekende etiket en de linnen rug geven het boek een sfeer van nostalgie mee, passend bij het verhaal.

The Two Fridas geïllustreerd door Gianluca Folì – Een witte omslag zie je niet vaak. Mijn ervaring met uitgevers is dat ze daar wat huiverig voor zijn, want het beduimeld zo snel. Mee eens, maar ik vind het wel heel mooi als het toch wordt toegepast. Alle aandacht gaat naar Frida die vast lijkt te zitten in een soort wikkel waar de titel op staat. Daarbinnen is het een kleurige explosie van bladeren, bloemen, dieren en vormen. Zou deze wikkel een link kunnen zijn naar het gegeven dat ze vaak ‘vastzat’ in haar lichaam door het ongeluk dat ze op jonge leeftijd heeft gehad en dat haar leven zo heeft beïnvloedt?

Verfraaiing met spotvernis op de wikkel die Frida omvat zorgt ervoor dat ze als het ware loskomt van de witte achtergrond.

The Liszts met illustraties van Julia Sarda – Julia heeft hier gekozen voor een monumentale opzet van het omslag en doet met denken aan een art deco stijl. Met heldere en bijna primaire kleuren weet ze ieder karakter uit het boek een plek te geven in een vormgeving die ook deels doet denken aan een speelkaart. De typografie heeft zijn eigen plek in een ruitvormig vlak in het midden van het omslag. De titel heeft een gouden foliedruk en het stofomslag zorgt ook hier voor een verrijking van het boek.

Cloth Lullaby geïllustreerd door Isabelle Arsenault – een prachtige omslag in de wervelende schetsmatige en geschilderde stijl van Isabelle. Het boek vertelt het verhaal van Louise Bourgeois, een kunstenares die veelal werkte met stof waar ze sculpturen, tapijten, tekeningen en boeken mee maakte. ‘Cloth Lullaby’, een liefdeslied over stof (vrij vertaald door ondergetekende), gaat over het leven en de fantasierijke jeugd van deze kunstenares die je op de voorzijde ziet afgebeeld met haar zusje in een lakentent in de tuin van haar ouders met de door haar vader aangeplante bloemen in de tuin. De illustratie valt mooi samen met de titel die op een notenbalk is geplaatst met muzieknoten eromheen. Het ene meisje kijkt omhoog en het andere meisje vooruit, het boek in, nieuwsgierig naar het verhaal dat komen gaat.

Palet en begin

Het omslag zie ik als een soort palet dat alle onderdelen bevat voor de rest het boek. Vanuit het omslag en alle daaraan vooraf gemaakte keuzes vloeien de illustraties en de opmaak van het binnenwerk. Een begin is gemaakt. De omslagen voor beide boeken rond ik af en dan spoed ik mij naar de tekeningen in het binnenwerk.

Hiermee is een wat langer blog geworden dan ik van tevoren had bedacht. En mocht je tot hier zijn gekomen, dan dank ik je daarvoor. Ook al heb ik je nog niet alles kunnen laten zien van de ontwerpen, dat volgt gauw met een onthulling van beide omslagen. Toch hoop ik dat ik je mee heb kunnen nemen in mijn proces van keuzes, overwegingen en stappen bij het maken van een omslag en wellicht heb ik je kunnen inspireren. Tot de volgende blog!

Een tweede boekproject waar ik me dit najaar en winter in heb vastgebeten is het hartverwarmende verhaal ‘Lang zal Eland leven’ geschreven door de getalenteerde Reina Kroodsma.

Reina schrijft met Friese en Nederlandse woorden haar fantasierijke en poëtische teksten. En dit onder de naam Reina & Greetje. Wil je meer lezen over deze naam, kijk dan in mijn portfolio bij haar huisstijl.
‘Lang zal Eland leven’ is eigenlijk een verhaal over een rouwproces, maar zodanig geschreven dat het zowel verdrietig als vrolijk stemt en alle emoties ertussenin. Eland en Eekhoorn zijn beste vrienden, maar Eland merkt dat hij niet meer Hier kan blijven en naar Daar en Verder moet. Eekhoorn wil graag met hem mee, maar voor hem is het geen tijd om naar Daar en Verder te gaan. Zijn plek is nog Hier. Eekhoorn vertelt zijn verhaal aan een meisje met zwart haar en groene ogen met een muis op haar arm.

Het idee bij de illustraties van het boek is om Eland geleidelijk op te laten gaan in het bos waar hij en Eekhoorn samen wandelen. Gedurende het verhaal zul je hem steeds meer zien verdwijnen in de bomen, takken, wolken en de rest van de bosrijke omgeving. Ik ben met de eerste schetsen bezig en ik onderzoek welke techniek hiervoor het beste geschikt is. Waarschijnlijk zal het richting een combinatie van potloodtekeningen, aquarel en plakkaatverf gaan. De omgeving probeer ik in de illustraties wat abstracter te houden en de karakters van Eland, Eekhoorn, het meisje en de muis zullen verder uitgewerkt worden. Waarbij Eland op een gegeven moment dus ook meer abstract zal worden net als het bos.

Het boek zal worden uitgegeven door Aurora Concepts.

Sarah is een Zweedse schrijfster die ik het jaar daarvoor ontmoet had tijdens een schrijvers- en illustratorenfestival in het zuiden van Zweden. We vonden elkaar in onze ideeën en schreven ons in om mee te dingen naar een artist-in-residence verblijf ook in Zweden en dat werd ons, zoals je hierboven leest, toegekend.

Sarah had een aantal teksten klaarliggen over het eigenwijze meisje Yun en haar vader. Yun zegt overal ‘nee’ tegen; ‘nee’ tegen de tandarts, ‘nee’ tegen een kappersbezoek en ‘nee’ tegen een uitje naar het park.

Ik tekende de karakters van Yun, vader en haar hondje, zoals je hier in mijn portfolio kunt zien. Maar daarna bleef het even stil rond Yun, vader en doggy. Sarah had haar boekprojecten die aandacht vroegen en ik de mijne.

Maar dit najaar was het tijd om Yun’s verhaal van de plank te halen. Na afronding van andere projecten haalde ik de map met schetsen weer tevoorschijn en pakte de draad weer op. Ik ging door op een aantal eerder gemaakte tekeningen voor het binnenwerk en in een mum van tijd lagen daar de schetsen voor de andere pagina’s. Het verhaal over Yun die niet naar de tandarts wil gaan kreeg steeds meer vorm.

De schetsen heb ik inmiddels naar Zweden gestuurd en nu hoop ik op een spoedig antwoord van Sarah en de Zweedse uitgever, Idus Förlag. Binnenkort zitten we weer ‘om de tafel’ (niet echt hè, zou wel willen, maar het is gewoon een Zoomgesprek…) om het verdere verloop door te spreken. Maar hier alvast een paar afbeeldingen van de laatste tekeningen.

Afgelopen jaar werkte ik aan het ‘Bindboek Ons Kloosterpad’, een boek over het Brabantse kloosterleven en ook een dagboek voor onderweg op je wandeltocht langs kloosters aan Ons Kloosterpad. Het beschrijft het leven in en de geschiedenis van de vijftien kloosterlocaties die je tijdens het wandelen van dit pad tegen komt. Een leven in stilte, soberheid en dankbaarheid. In het boek komen mooie verhalen naar voren; persoonlijke verhalen van nonnen en monniken en historische anekdotes, prachtige fotografie en kunst. Ook is er ruimte om je eigen overpeinzingen en mijmeringen te noteren.

Ik heb geprobeerd dit alles te gieten in een vorm die eer doet aan de inhoud. Een vorm die zowel het oude, de historie, als het nieuwe (bijv. wat kunnen kloosters nu voor ons betekenen?) met elkaar verbindt.
Het boek is gedrukt in 10 steunkleuren en zwart en heeft naast een omslag met prachtig werk van illustrator Ludwig Volbeda, een losse stofomslag met daarop Ons Kloosterpad (de route langs 15 kloosters in Noord-Brabant) in de vorm van een soort schatkaart. In het boek zijn drie verschillende soorten papier gebruikt; naast het papier waarop de verhalen en interviews te lezen zijn, zijn er transparante vellen toegevoegd met een inspirerend woord (bijv. dankbaarheid of barmhartigheid) ter overdenking en ook vind je in het boek op een dikker papier ansichtkaarten die je eruit kunt halen en kunt versturen.

‘Dat Bindboek, formaat rugzakvriendelijk met een oplage van tweeduizend exemplaren, is een pareltje op zich en kan worden aangeschaft in de deelnemende kloosters. Alle vijftien pleisterplekken krijgen in dit handzame boekwerk een eigen schitterend gelay-out hoofdstuk met interviews, tips en tops en zelfs lege pagina’s waar de wandelaar na afloop zijn of haar persoonlijke ervaringen kan noteren.‘

– Brabants Dagblad, Tilburg e.o., 1 mei 2021 –

De route is 330 km lang en kun je wandelen in 15 etappes. Een pelgrimage. Daarom vind je onder de flap van de omslag nog eens vijftien wandelkaarten die je langs deze kloosterlocaties leiden. Het is een echte inspiratie-bundel geworden, dit alles bij elkaar gehouden met een gouden elastiek.

In samenwerking met Simone Kramer en Jasper van Deurzen was dit een prachtig project om te doen waar ik intuïtief aan heb gewerkt; het ontwerp ervan ontstond in een ‘flow’ onder mijn handen. Het Bindboek is gedrukt bij Drukkerij Tielen in Boxtel. Vrijdag 30 april werd Ons Kloosterpad geopend door de Commissaris van de Koning en een zuster van het Klooster Sint Josephsberg in Megen. Daarbij werd tevens de bundel overhandigd.

Het Bindboek koop je bij diverse kloosterwinkels lang Ons Kloosterpad, ook is het te koop bij Boekhandel De Omslag in Rosmalen of je bestelt het bij Berne Media.

Het Bindboek Ons Kloosterpad is een initiatief van C-mone in opdracht van Provincie Noord-Brabant.

De illustratie hierboven, die ik voor een expositie in Zweden maakte, is ook te zien. Op zaterdag 3 en zondag 4 november staat de deur open en is de koffie gezet. Frank, mijn man en ik transformeren onze woonkamer tot een galerie en vinden het leuk je tussen twaalf en vijf uur ’s middags te ontmoeten.

Voor meer informatie kijk je op de website van de wijk Sparrenburg.

What a great five weeks it has been! I have been following the MATS e-course ‘Illustrating Childrens Books’ and it feels sad to have submitted my final assignment for the course last Sunday. I wish it would last for another 5 weeks.

This most inspiring MATS (Make Art That Sells) course was given by Lilla Rogers, artists’ agent and Zoë Tucker, art director. In a short amount of time I have learned so much about character design, drawing expressions, handlettering, drawing environment and so on. The course takes you trough lots of very inspiring and challenging assignments, videos and encouraging sessions. It has brought me closer to where I want to be as an illustrator.

The most important lesson in this course for me was to enjoy and celebrate the ‘now’, where I am and what I can as an illustrator. Of course you can always improve yourself, make better drawings and think that you can do better! But every fase has it’s own plusses and minusses and you just don’t know what is going to come next (thank you for these words, Lilla). I’m eager to continue my journey and explore further. Can’t wait!