Een persproef is een groot vel waarop je zoveel mogelijk afbeeldingen uit het boek plaatst. Deze proef wordt gedrukt op hetzelfde papier als het binnenwerk van het boek, om zo goed te beoordelen hoe de kleuren eruit zullen gaan zien. Nadat zowel schrijfster Reina Greet, uitgeefster Donata en ik de proef hadden goedgekeurd, leverde ik de definitieve bestanden  aan. Altijd een spannend moment, want dan is het uit mijn handen. NPN drukkers maakt het verder af en het boek komt in de nazomer uit. Je kunt het al via de website van Reina en Greetje voorbestellen.

Reina over haar boek

Lang zal Eland leven is een prentenboek voor iedereen. Over vriendschap, verlies en rouwen. Over dankbaarheid, loslaten en vertrouwen. Over eindes en een nieuw begin.

Eland en Eekhoorn horen al heel lang bij elkaar. Maar Eland verandert, hij wordt Ergens Anders Eland. Eekhoorn wil het liever nog maar niet weten maar diep van binnen weet hij het tóch. Eland weet het ook en samen vinden ze een weg in het elkaar loslaten en reizen ze allebei verder op hun eigen wijze en manier.

Dit verhaal vertelt over Eland

en Eekhoorn. Over de reis van

Hier naar Daar, Ergens Verder

en Overal Anders.

Over eindes en een nieuw begin,

vriendschap, verdriet, vertrouwen

en nog-niet-alles-weten.

En dat het altijd goed is.

Voorbestellen doe je hier.

Nu Lang zal Eland leven binnenkort naar de drukker gaat, ontstond er weer ruimte. Ik pakte het verhaal erbij en stofte het af.

‘Geen spelletje’ is de duidelijke titel van het verhaal over Maja. Ze zit in groep 8 van de basisschool en heeft geen vrienden. Ze wordt gepest. Dat wordt niet met zoveel woorden verteld, je leest het tussen de regels door.

We volgen haar door de seizoenen heen en zien dat het pesten geniepig gaat. Volwassenen hebben veelal niets door of willen het niet zien.

De gezichten van de volwassenen laat ik bewust niet zien of maar deels. Ze hebben het pesten niet in de gaten.

Niet persé een vrolijk verhaal, misschien dat het daarom op zich heeft laten wachten. Toch moet het verteld worden.
Het was zoeken naar hoe ik het verhaal uit wilde werken. Doordat het subtiel wordt gebracht, vraagt het om een fijne techniek. Mijn idee voor de uitwerking is een gemengde techniek van (kleur)potlood, water- en plakkaatverf. Waarbij plakkaatverf minimaal zal worden toegepast. Ik houd van kleur, maar het lijkt me mooi om de hoeveelheid kleur wat te beperken. Te beginnen met grijstinten en er dan langzaam tinten aan toe te voegen.

Hier zie je hier een aantal schetsen. Binnenkort meer…

Graag wens ik je vanaf deze plek fijne feestdagen toe. Ik hoop dat je samen mag zijn met de mensen die je liefhebt en jou ook liefhebben. Tot in het nieuwe jaar!

Als illustrator gebeurt het weleens dat je niet weet hoe je verder moet met een illustratie en een blokkade ervaart in een ontwerpproces. Een soort writers block maar dan voor illustratoren. Een illustrators block? Ik zocht het op en het is inderdaad een gangbare term voor zo’n blokkade, soms zelfs depressie, ook wel artist block genoemd.

Het overkwam mij met de illustraties die ik maak voor het boek Lang Zal Eland Leven. Ik was al een eind gevorderd in het tekenplan; de schetsen voor het boek waren goed gekeurd en ik kon met de uitwerking ervan aan de gang.
Ik experimenteerde met linosnede, omdat ik benieuwd was of dat een goede techniek zou zijn voor het boek. Toch besloten we met z’n drieën, de schrijfster, de uitgeefster en ik, terug te gaan naar de techniek die we bij de start van het project hadden besproken; een combinatie van aquarel, gouache en (grijs) potlood. Op deze manier had ik al eerder een uitwerking gemaakt voor het omslag. Mijn idee was om hierin verder te gaan, met dit heldere kleurpalet. Het werd door de uitgeefster en de schrijfster te fel bevonden en ze vroegen mij dit terug te brengen naar zachtere tinten.
Ik merkte dat ik door deze stappen en de feedback mijn kompas kwijtraakte. Ik voelde veel enthousiasme bij de linosnede evenals de krachtige kleuren en wist niet meer hoe ik het aan moest pakken.

Wat als ik het niet goed deed? Best wel een grote vraag, die misschien verder gaat dan de illustraties, maar wellicht begrijp je iets van mijn onzekerheid.

Op zo’n moment heb je input nodig van iemand die je vertrouwt en wiens creatief inzicht je hoog acht. Ik vroeg mijn man, kunstschilder en productontwerper, om me te helpen. Samen keken we naar wat ik reeds had gemaakt en bedacht aan tekeningen, ideeën, uitwerking in kleur en ook wat het uitgangspunt was bij aanvang. We gingen er systematisch en aandachtig doorheen. We keken naar de goede punten en bespraken wat niet werkte. Zo hielp hij mij uit mijn illustrators block en zag ik hoe ik verder kon.

Inmiddels heb ik een aantal illustraties uitgewerkt en ze getoond aan de uitgeefster en de schrijfster. Tot mijn geluk reageerden zij positief op deze beelden en kan ik verder op de ingeslagen weg.

Ik hoop eind van dit jaar de tekeningen voor het boek afgerond te hebben, zodat ‘Lang Zal Eland Leven’ in het voorjaar van 2024 het daglicht zal zien. Spannend hoor!

Het boek wordt uitgegeven bij Aurora Concepts.

Alweer ruim twee maanden geleden bezocht ik in Zweden het schrijvers- en illustratorenfestival SmåBUS. In de mooie omgeving van Zuid-Zweden waar Astrid Lindgren werd geboren en haar boeken schreef. Gedurende een aantal dagen kwamen vakgenoten en andere creatieven uit Zweden, Vlaanderen, Portugal en Nederland bijeen en konden we luisteren naar lezingen, meedoen met workshops en genieten van heerlijke fika’s (de Zweedse koffietafel).

Knoeien op een servet

Een van de workshops, de koffievlek-workshop, werd gegeven door Marcus-Gunnar Pettersson, een Zweedse illustrator. Hij vertelde dat hij in zijn creatieve proces op een gegeven moment helemaal was vastgelopen en er met moeite iets uit zijn vingers kwam. Het was zo erg dat hij in een burn-out belandde. Op een ochtend zat hij met een vriend in een koffietentje ergens in Zweden, waarschijnlijk gedurende fika-tijd en morste wat koffie op een servet. Hij keek naar de vlek en zag er een beeld in. Natuurlijk heb je als illustrator altijd wel een pen of potlood op zak, dus hij tekende het beeld op het servetje. Hij verbaasde zichzelf over wat hij had getekend en zag dat hij iets nieuws had aangeboord in zichzelf. Een nog niet eerder ontdekte creatieve bron. Eenmaal thuisgekomen experimenteerde hij ermee en merkte dat de koffievlek een inspirerende basis vormde om zijn illustraties mee te maken. De koffievlek gaf hem iets verrassends, een onbekende weg, een interessante dynamiek. Marcus-Gunnar had zijn vonk hervonden. Hij gebruikt het nu als startpunt voor zijn tekeningen en heeft er zelfs een hele kinderbijbel mee geïllustreerd!

Mijn eerste koffievlektekening die ik maakte tijdens de workshop van Marcus-Gunnar.

Doorgewinterde tekenaar of niet

Nu heb ik zijn verhaal hier iets geromantiseerd, maar in grote lijnen is dit de geschiedenis achter de koffievlek. In zijn workshop gingen de deelnemers, zowel schrijvers als illustratoren, op dezelfde manier aan de slag. We kregen ieder een dik vel papier (nee, geen servetje) en goten er voorzichtig wat koffie op. Eventueel kon je met je vingers de vlek nog wat manipuleren, maar niet te veel. En nu maar kijken wat voor een beeld er naar voren kwam, het papier een kwartslag draaien, wellicht dat er zich dan een ander idee aandiende.

Zo ging iedereen aan de slag, doorgewinterde tekenaar of niet, we konden er allemaal iets mee. Eerst met potlood of een fineliner de tekening opzetten en als je daar behoefte aan had de tekening inkleuren met aquarelverf, gouache en potlood.

Tijdens mijn vakantie in Engeland deze zomer heb ik veel koffievlektekeningen met mijn kinderen samen gemaakt.

Vooringenomen ideeën

Wat het met mij deed was vooral loswrikken van vooringenomen ideeën over tekenen en illustreren. Het klinkt als een kinderlijk eenvoudige opzet en wellicht een niet serieus te nemen aanvliegroute voor een illustratie, maar juist daardoor doet het z’n werk. Ik was verbaasd te zien wat voor een tekeningen er bij mij naar boven kwamen, met ideeën waar ik niet zomaar opgekomen zou zijn. Of ik deze manier van tekenen zal gebruiken als basis voor illustraties, dat weet ik nog niet. Maar het is sowieso een fijne manier om los te komen en om warm te worden voordat ik met projecten aan het werk ga.

Soms was het in Engeland wat regenachtig zodat ik de figuur in mijn tekening alvast een warme jas en broek aantrok.

Samen met kinderen

En…nog een fijne bijkomstigheid; mijn kinderen vonden het ontzettend leuk om dit samen te doen. Zij merkten ook dat ze op ideeën kwamen die ze niet van tevoren hadden kunnen bedenken en verrasten zichzelf met hun creaties.
Dus ik zou zeggen: Probeer het eens uit! Vooral als je van jezelf denkt dat je ‘niet kunt tekenen’.

Je zult zien dat je jezelf verbaast. Veel plezier!

Yun, het eigenwijze meisje dat niet naar de tandarts wil staat nu met haar uitdagende gezichtje op de pagina’s te pronken. De titel ‘Nej! Inte tandlakären!’ (Nee! Niet de tandarts) is op het laatst nog gewijzigd naar ‘Nej! Inte gapa stort!’ (Nee! Ik doe m’n mond niet open!), omdat de eerdergenoemde titel al in gebruik is. Jammer, de eerdere is net iets compacter. Hopelijk werkt deze ook.

Op diverse bladzijden heb ik teksten wat groter gemaakt, het zijn uitroepen van Yun. Bijvoorbeeld: ‘Det var väl inget!’ wat betekent ‘Dat is nog niks!’ of ‘Större än du!’ dit wil zoveel zeggen als ‘Groter of wijder dan jij!’ en ook ‘Jag vet!’ is ‘Weet ik!’.

Hieronder zie je een video ervan.

Het verhaal is uitgegeven bij een Zweedse uitgever en wie weet wordt het in de toekomst vertaald naar het Nederlands en/of Engels. Dat zou leuk zijn voor eigenwijze Nederlandse of Engelse kinderen en hun ouders…

Eerdere blogs over Yun lees je hier en hier.

Door de jaren heen leerde ik dat dat vrijwel nooit het geval is en dat je gewoon moet komen opdagen. Show up! Dat wil zeggen je gaat aan je bureau zitten, pakt dat potlood en vel papier of zet die computer en gaat aan het werk. Iedere dag weer. De ene dag zal het soepeler gaan dan de andere, maar dat is alleszins normaal. Je kunt nu eenmaal niet alle dagen topprestaties leveren.

Onzekerheid

Het Zweedse boek ‘NEJ! Inte tandlakären!’ waar ik de afgelopen maanden aan werkte, nadert de voltooiing en gaat binnenkort naar de drukker. Een kinderboek met heldere tekeningen over een klein meisje dat met frisse tegenzin naar de tandarts gaat. Toen ik de schetsen van de illustraties een heel eind klaar had en de lijn was uitgestippeld, werd ik onzeker over hetgeen ik had gemaakt. Zou het wel goed genoeg zijn? Heb ik alles uit mezelf gehaald om dit juist neer te zetten? Ik liet het er een beetje bij zitten en hoopte op een hierboven beschreven moment van helder inzicht.

Focus en plezier

Ik merkte dat ik het lastig vond om de tandartsenpraktijk weer te geven en de tekeningen toch leuk te houden. Een kille tandartsenpraktijk is een plek waar ik niet graag ben, ik vind het er ook altijd naar ruiken. Hoe geef je een draai aan zo’n ruimte en maak je je tekeningen ervan aantrekkelijk? Ik besloot mijn plezier vooral uit het tekenen van de karakters te halen. Hoe reageren mensen in een dergelijke omgeving, wat zijn hun uitdrukkingen? Daarbij heb ik overdreven met de bepaalde grimassen waardoor ik me daarop kon focussen i.p.v. op bijvoorbeeld het gereedschap van een tandarts. Daar heb ik het niet zo op, brrr! Soms is het een kunst om te zoeken naar dat wat je wel aanspreekt in een project en daar je aandacht naartoe te brengen. Gaan zitten en ermee aan het werk gaan.

Over het randje

De schetsen voor het binnenwerk van ‘Lang zal Eland leven’, mijn andere boekproject, zijn opgezet en deze kan ik verder uitwerken. Wanneer ik de illustraties rangschik en ze op de pagina’s plaats dan krijg ik een goed beeld van het verloop van de tekeningen en het verhaal. Soms zie ik dat het beter werkt wanneer ik het perspectief verander, zodat er net wat meer dynamiek in een pagina ontstaat. Dit vergt eerlijkheid naar mijn werk. Kritisch kijken naar de schets die er ligt en de vraag stellen of deze echt goed is, kan ik er mee doorgaan of is het beter hem aan te passen? En dan opnieuw terug naar de tekentafel. Een proces van schaven, weglaten wat niet nodig is en veranderen wat erom vraagt.

Het is vaak een soort ‘doorduwen’, jezelf net even over dat randje tikken. Hoe makkelijk is het niet om te blijven waar je bent en van daaruit door. Maar juist een stapje verder en jezelf uitdagen, dat is waardoor je groeit. Op dat punt ben ik nu aanbeland binnen het project ‘Lang zal Eland leven’. Wat is al goed en wat heeft nog een twist nodig om het beter te maken? Het is een hoop intern overleg hier, dat begrijp je wel…

Soms zie ik dat het beter werkt wanneer ik het perspectief verander

Om met de woorden van Tom Froese te eindigen: ‘We’re not happy unless we see things coming together in a meaningful way. We’re not happy unless we know that what we’re doing is amounting to something in the end. We’re happiest when we have a sense of purpose.‘

Niets meer aan toe te voegen…

De podcasts van Mr. Tom Froese vind je hier. Een aanrader!

De uitgever kan met de promotie van het boek aan de slag wanneer het omslag klaar is. Dus is het zaak dat het ontwerp hiervoor spoedig is afgerond. Momenteel werk ik aan de omslagen van beide boeken en het lijkt me leuk je mee te nemen in dit proces. Voordat het omslag daar is, gaat er een aantal schetsfasen en keuzemomenten aan vooraf. Samen met de schrijfster en de uitgever zoeken we o.a. naar de juiste toon, het gewenste perspectief, de best passende kleurstelling die de inhoud kunnen overbrengen. We zijn eigenlijk bezig met de vraag waar een goede omslag aan moet voldoen.

Onderscheiden en intrigeren

Het is voor uitgevers belangrijk dat het boek opvalt op de ‘boekentafel’ in de winkel. Het moet zich onderscheiden van andere boeken die ernaast gepresenteerd worden. Maar wat ík nog belangrijker vind is dat de inhoud voor het voetlicht wordt gebracht. Een heldere opmaak met een duidelijke typografie en verbeelding van de karakters die de doelgroep aanspreken is een vereiste (ja, haha, laat ik dat maar even duidelijk stellen). Daarnaast probeer ik altijd te zoeken naar iets wat intrigeert, prikkelt.

Bijvoorbeeld of het karakter je aankijkt of juist niet. En waarom niet? Zie je misschien de bips van een van de twee karakters (‘Lang zal Eland leven’). Of kijkt het karakter boos en lijkt ze in gevecht te zijn met iets dat of iemand die niet direct zichtbaar is op de voorzijde van het omslag (Yun uit ‘Nej! Inte Tandlakären!’)?

In het geval van ‘Lang zal Eland leven’ was het al snel duidelijk dat van Eland alleen z’n achterwerk te zien zou zijn. Dit heeft een duidelijke associatie met het binnenwerk waarin hij steeds meer weg zal sijpelen uit het leven Hier en op weg is naar Daar. Eekhoorn communiceert met ons door ons aan kijken, terwijl Eland al afscheid heeft genomen en z’n rug naar ons heeft gekeerd.

Wat betreft de nors kijkende Yun heb ik overwogen of een boos kijkend figuurtje op het omslag wel zou werken. Zou dat niet juist afstoten waardoor mensen het laten liggen? Toch geeft het duidelijk het karaktertje van Yun weer, dat tegelijkertijd ook innemend is zoals je straks kunt lezen in het boek.

Kleuren en uitwerking

Een volgend punt is de kleurstelling en het wel of niet concreet uitwerken van voorwerpen en de omgeving. In het verhaal over Eland en Eekhoorn koos ik voor een dromerige sfeer en stemmige kleuren. Verlopende kleurvlakken. In dit boek over rouw waarin Eland langzaam wordt opgenomen in een andere wereld, heb ik bewust sommige vlakken vaag gehouden omdat we geen weet hebben van die andere wereld. We hebben er alleen een fantasiebeeld bij.

Bij het boek over Yun die overal ‘Nee!’ op zegt, zien we haar op het omslag staan, samen met haar hondje. Ze kunnen niet zonder elkaar. Doggy kijkt naar Yun en zij kijkt bozig naar iets/iemand buiten het omslag. Je oog wordt geleid en zo ‘lees’ je het omslag. Het verhaal over Yun is duidelijk met korte zinnen en speelt zich af in de huidige tijd. Ik koos daarom voor meer primaire kleuren en een contourlijn passend bij het verhaal. Concreet, duidelijk, fel.

Achterkant en doorlopen

Een uitdaging bij het maken van een omslag is om de achterzijde ook mee te laten doen. Hoe makkelijk is het niet om er een kleurvlak te plaatsen met een stukje tekst. Nee, ik vind het interessanter om hier de tekening door te laten lopen of een aparte illustratie te plaatsen die een relatie heeft met de voorzijde.

Bij Lang zal Eland leven zien we het meisje dat een belangrijke rol vertolkt in het boek op de achterkant. Ze begeeft zich in dezelfde omgeving als Eland en Eekhoorn en toch zijn het twee verschillende tekeningen.

In ‘Nej! Inte Tandlakären!’ wordt duidelijk dat vader degene is met wie Yun het gevecht aan gaat. De tekening van voorzijde loopt dan ook door op de achterzijde.

Typografie en verfraaiingen

Ik noemde hierboven al even de typografie. Deze moet duidelijk en goed leesbaar zijn. Maar wat ik minstens zo belangrijk vind is dat de uitstraling ervan past bij de stijl van de illustraties. Bij beide boeken hebben we, de uitgever, de schrijfster en ik, gekozen voor een handgeschreven titel en handgeschreven (auteurs)namen. Of de platte tekst (de lopende tekst in het binnenwerk) ook met de hand geschreven zal zijn, dat moet ik nog besluiten. Dat vraagt om een secuur handschrift van een constante kwaliteit. Dit zal ik nog aan een onderzoekje onderwerpen.

Waar het boek over Yun een wat eenvoudiger uitgave wordt zonder verfraaiingen op het omslag, zal ‘Lang zal Eland leven’ een linnen rug krijgen met een witte gezeefdrukte tekst op de rug. Voor het verfraaien van een boek zijn talloze mogelijkheden. Hieronder noem ik er nog een paar.

Inspiratiebronnen en overwegingen

Welke boeken hebben mooie omslagen? Waar laat ik me door inspireren? Ik stip er een aantal aan en geef een korte omschrijving met de vermelding dat ik met deze hoeveelheid woorden geen eer zal doen aan al het werk en overwegingen die deze illustratoren hebben gemaakt bij het maken van deze boeken.

How to make friends with a ghost geïllustreerd en geschreven door Rebecca Green – Hier is het kleurgebruik heel duidelijk en smal, waarmee ik bedoel dat er maar voor een beperkt aantal kleuren is gekozen. De illustratie die het gehele omslag beslaat bestaat uit een drietal grijstinten, zwart, bruin en een rood/oranje. Ik vind het altijd knap wanneer een illustrator zich weet te beperken tot een beperkt kleurenpalet. Dat wil ik ook nog eens uitproberen. De beide hoofdpersonen kijken elkaar wat gespannen aan wat meteen een lading meegeeft aan de witte titel eronder in het donkergrijze vlak. Het boek heeft een stofomslag (een losse papieren omslag) wat het boek extra cachet geeft.

Alice in Wonderland met illustraties van Floor Rieder – Het gehele omslag is volgetekend met bladeren van een boom waar linksonder Alice tegen de stam zit. Ze plukt een vrucht. We kennen het verhaal maar zijn toch benieuwd wat er met Alice zal gebeuren. De vernieuwende tekeningen in krachtige kleur- en zwartvlakken roepen nieuwsgierigheid op. Het getekende etiket en de linnen rug geven het boek een sfeer van nostalgie mee, passend bij het verhaal.

The Two Fridas geïllustreerd door Gianluca Folì – Een witte omslag zie je niet vaak. Mijn ervaring met uitgevers is dat ze daar wat huiverig voor zijn, want het beduimeld zo snel. Mee eens, maar ik vind het wel heel mooi als het toch wordt toegepast. Alle aandacht gaat naar Frida die vast lijkt te zitten in een soort wikkel waar de titel op staat. Daarbinnen is het een kleurige explosie van bladeren, bloemen, dieren en vormen. Zou deze wikkel een link kunnen zijn naar het gegeven dat ze vaak ‘vastzat’ in haar lichaam door het ongeluk dat ze op jonge leeftijd heeft gehad en dat haar leven zo heeft beïnvloedt?

Verfraaiing met spotvernis op de wikkel die Frida omvat zorgt ervoor dat ze als het ware loskomt van de witte achtergrond.

The Liszts met illustraties van Julia Sarda – Julia heeft hier gekozen voor een monumentale opzet van het omslag en doet met denken aan een art deco stijl. Met heldere en bijna primaire kleuren weet ze ieder karakter uit het boek een plek te geven in een vormgeving die ook deels doet denken aan een speelkaart. De typografie heeft zijn eigen plek in een ruitvormig vlak in het midden van het omslag. De titel heeft een gouden foliedruk en het stofomslag zorgt ook hier voor een verrijking van het boek.

Cloth Lullaby geïllustreerd door Isabelle Arsenault – een prachtige omslag in de wervelende schetsmatige en geschilderde stijl van Isabelle. Het boek vertelt het verhaal van Louise Bourgeois, een kunstenares die veelal werkte met stof waar ze sculpturen, tapijten, tekeningen en boeken mee maakte. ‘Cloth Lullaby’, een liefdeslied over stof (vrij vertaald door ondergetekende), gaat over het leven en de fantasierijke jeugd van deze kunstenares die je op de voorzijde ziet afgebeeld met haar zusje in een lakentent in de tuin van haar ouders met de door haar vader aangeplante bloemen in de tuin. De illustratie valt mooi samen met de titel die op een notenbalk is geplaatst met muzieknoten eromheen. Het ene meisje kijkt omhoog en het andere meisje vooruit, het boek in, nieuwsgierig naar het verhaal dat komen gaat.

Palet en begin

Het omslag zie ik als een soort palet dat alle onderdelen bevat voor de rest het boek. Vanuit het omslag en alle daaraan vooraf gemaakte keuzes vloeien de illustraties en de opmaak van het binnenwerk. Een begin is gemaakt. De omslagen voor beide boeken rond ik af en dan spoed ik mij naar de tekeningen in het binnenwerk.

Hiermee is een wat langer blog geworden dan ik van tevoren had bedacht. En mocht je tot hier zijn gekomen, dan dank ik je daarvoor. Ook al heb ik je nog niet alles kunnen laten zien van de ontwerpen, dat volgt gauw met een onthulling van beide omslagen. Toch hoop ik dat ik je mee heb kunnen nemen in mijn proces van keuzes, overwegingen en stappen bij het maken van een omslag en wellicht heb ik je kunnen inspireren. Tot de volgende blog!

Ik hoop dat je deze tijd door mag brengen samen met je geliefden, zodat je je, ook als het wat kouder wordt, verwarmd en gesterkt voelt. Lieve groet, Leonie

• • • • •
Meestal maak ik mijn illustraties met aquarel, plakkaatverf en (kleur)potlood, maar deze kerstillustratie heb ik geheel digitaal getekend. Een uitdaging die best geslaagd is, zo lijkt me.

Als je op de afbeelding klikt, kun je ‘m downloaden en als achtergrond op je telefoon plaatsen. Veel plezier ermee!